W prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.03.2023 r. sygn. akt II GSK 94/20, NSA wskazał, że odbiornikiem radiofonicznym albo telewizyjnym, w rozumieniu art. 2 ust. 7 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych jest urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programów radiowych i telewizyjnych, którego konstrukcja wskazuje na jego przeznaczenie zasadniczo do odbioru programów radiowych lub telewizyjnych. Cechy charakterystyczne takich urządzeń mogą więc wskazywać, że ich wyłączną bądź główną funkcją jest odbiór programów radiowych lub telewizyjnych (odbiornik radiowy; telewizyjny), albo odbiór takich programów jest istotną funkcjonalnością takich urządzeń i z tego powodu są ono również nabywane.
Zdaniem NSA, opłata abonamentowa – z uwagi na jej charakter, jako daniny w rozumieniu art. 217 Konstytucji – stanowi publicznoprawne świadczenie, pobierane za możliwość korzystania z publicznego radia i telewizji, nie zaś za korzystanie z odbiorników radiofonicznych oraz telewizyjnych.
NSA uznaje przy tym, że z uwagi na powiązanie opłaty abonamentowej z samą możliwością korzystania – nie zaś z faktycznym korzystaniem – z publicznego radia i telewizji, obowiązek ponoszenia świadczenia z tytułu opłaty abonamentowej powstaje, gdy możliwość taka jest realna w przypadku potencjalnego odbiorcy programu.
Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 7 ustawy z 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz.U. z 2025, poz. 1585 t.j.) ustawodawca przesądził, że odbiornikiem radiofonicznym albo telewizyjnym, w rozumieniu przepisów tej ustawy, jest urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programu.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że odbiornikiem radiofonicznym albo telewizyjnym, w rozumieniu art. 2 ust. 7 ustawy o opłatach abonamentowych, jest urządzenie techniczne dostosowane do odbioru programów radiowych i telewizyjnych, którego konstrukcja wskazuje na jego przeznaczenie zasadniczo do odbioru programów radiowych lub telewizyjnych. Cechy charakterystyczne takich urządzeń mogą więc wskazywać, że ich wyłączną bądź główną funkcją jest odbiór programów radiowych lub telewizyjnych (odbiornik radiowy; telewizyjny), albo odbiór takich programów jest istotną funkcjonalnością takich urządzeń i z tego powodu są ono również nabywane.
Zdaniem NSA za całkowicie niezrozumiały uznać należało pogląd sądu pierwszej instancji, jakoby z przepisów ustawy o opłatach abonamentowych miało wynikać, że „osoby oglądające telewizję bądź słuchający radia za pomocą komputera, telefonu komórkowego bądź też tabletu oraz innych urządzeń nie wymienionych w ustawie o opłatach, nie są zobowiązane do płacenia abonamentu radiowo-telewizyjnego”.
Zdaniem NSA opłatę abonamentową pobiera się w celu umożliwienia realizacji misji publicznej i powiązana jest ona z możliwością korzystania z publicznego radia i telewizji, a nie z faktycznym wykorzystaniem tej możliwości na konkretnym typie urządzenia.
Z wyroku wynika więc, że sama techniczna możliwość oglądania programu telewizyjnego na laptopach, tabletach, smartfonach, komputerach stacjonarnych z dostępem do Internetu etc. skutkuje zobowiązaniem do dokonania rejestracji oraz uiszczania opłat abonamentowych.
Jest to jednostkowy wyrok ale będzie brany pod uwagę winnych tego typu sprawach.
Niestety zgodnie z art. 2 ust.2 i 4 ustawy domniemywa się, że osoba, która posiada odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika a opłatę abonamentową uiszcza się za każdy odbiornik radiofoniczny i telewizyjny.
Posiadanie odbiornika stanowi domniemanie faktu jego używania – co z kolei stanowi postawę obowiązku jego rejestracji (art. 5 ust. 1 ustawy) oraz uiszczania opłat abonamentowych (art. 2 ust. 1 ustawy). W świetle orzecznictwa, za uzasadniony trzeba uznać wniosek, że dla nakazania rejestracji i ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych wystarczające jest ich posiadania w stanie – co stanowi element koniecznych ustaleń – umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu (zob. np. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 2138/15), a w konsekwencji wniosek, że obalenie domniemania ich używania nie może być uznane za skuteczne w sytuacji, gdy ze stanu faktycznego sprawy wynika, że znajdujące się w posiadaniu strony odbiorniki telewizyjne są w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu (zob. np. wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II GSK 633/15).
Być może rozwiązaniem byłoby założenie na urządzeniach blokad technicznych uniemożliwiających odbiór programu (np. blokada tego typu usług u operatora sieci komórkowej).
Zwracam dodatkowo uwagę, że zgodnie z projektem ustawy z dniem 1 stycznia 2027 roku obowiązek płacenia abonamentu RTV ma zostać zniesiony.
www.freepik.com
